Mælt af munni fram
Ég vil byrja á því að þakka vini mín um, séra Hjálmari Jónssyni, fyrir að bjarga vísnaþættinum Mælt af munni fram á meðan ég lá krankur í eina þrjá mánuði. Auðvitað leysti þessi góði hagyrðingur málið með miklum sóma en svo mikið er víst að ekki gæti ég laun að honum greiðann með því að leysa hann af í Dómkirkjunni.
Mörg er vist
Jón Þórarinsson Þingeyingur, sem var samtímis mér á Reykjalundi, sagðist hafa lært eftirfarandi vísu 1975 eftir ókunnan höfund. Vísan er jafn fram gáta:
Mörg er vist og víða gist,
varir þyrstar, dans og kæti.
Ein er kysst en óðar misst,
önnur flyst í hennar sæti.
Sjálf skoðunar vísa
Kristján Bersi orti þessa sjálfskoðunar vísu og segir:
Oft þó mér í æðum brenni
æsku þróttur og hugann spenni
er það svo að ég engu nenni,
alkóhól skaddað gamalmenni.
Í fram haldi af þessu orti ég aðra vísu sem ég ætla að flytja konu minni þegar hún kemur heim úr vinnu einhvern tímann í kvöld:
Gleði sú er í glasi skín
gert hefur úr mér fyllisvín.
Elsku hjartans ástin mín,
aldrei ég framar smakka vín.
Síðan spyr Bersinn: ,,Kannast einhver við loforð í líkingu við þetta?“
Eurovision- partí
Hjálmar Freysteinsson orti einhvern tíma í kring um Eurovision keppnina síðustu:
Í gamla daga gafst ei neitt
góðmeti að narta í,
nú er lífið orðið eitt
Eurovision- partí.
Ragnar Reykás á þing
Síðan hélt Hjálmar áfram og sagði:
Hún Silvía er sexí og slyng,
ég sæll mundi gef‘enni hring
-fegurstri rósa-
mér finnst ætti að kjósa
Ragnar Reykás á þing.
Ætla að lifa eins og menn
Þegar ádráttur var gefinn um byggingu nýs álvers á Húsavík orti Hreiðar Karlsson:
Skín á himni sólin senn
svo að Húsvíkingar
ætla að lifa eins og menn,
eða Hafnfirðingar!
Kristján Eiríksson orti af sama til efni:
Súpum skál um sumar mál,
sólin skín á Bakka.
Vekur álið vor í sál,
Vala mín, ég þakka.
Langar ekki í álver
Hermann Jóhannesson sagðist hafa hitt Húsvíking á förnum vegi og efnislega var það þetta sem hann sagði:
Aldrei mig langaði í álver
og ef þetta reynist nú tálver
má Alcoa fara
til Andskotans bara –
og Austfjarða – ,,Éteð´ann
sjálfer!“
Bændablaðið 16. jan. 2007
Séra Helgi Sveinsson
Nokkrar vísur eftir séra Helga Sveinsson, fyrrum prest í Hveragerði og víðar, hafa runnið um Leirinn að undanförnu. Mér datt í hug að helga einn þátt af Mælt af munni fram séra Helga enda var hann snilldar hagyrðingur en því miður hefur of lítið verið tekið saman eftir hann. Þessa vísur eru ekki af Leirnum nema sú síðasta. Áður hef ég birt vísuna:
Margur er kátur maðurinn
og meyjan hneigð fyrir gaman
en svo kemur helvítis heimurinn
og hneykslast á öllu saman.
Séra Helgi var um tíma prestur í Þingeyjarsýslu og orti þá um sveitunga sína:
Á hverju þekkist Þingeyingur?
Þörf er ekki á miklum leitum.
Hann veit allt sem enginn veitum
upp á sína tíu fingur.
Þegar landshöfnin í Þorlákshöfn var opnuð á sínum tíma var mikið um dýrðir. Komin var höfn sem þjónaði bæði Árnesingum og Rangæingum en þar á milli höfðu ekki verið miklir kærleikar. En í veislunni var mikið skálað og datt niður rígurinn hið skjótasta. Þá orti séra Helgi:
Hér er margur sæll í sinni,
sveitarígur burtu fer.
Þjórsá verðir minni og minni
því meira sem drukkið er.
Séra Helgi kom þar að sem séra Sigurður Pálsson, þá prestur í Hraungerði en síðar einnig vígslubiskup í Skálholti, var að byggja sér íbúðarhús og lét mála það rautt. Þá orti séra Helgi:
Rís hér bygging römm og há,
rauð á allar síður,
til að minna alþjóð á
eld sem dæmdra bíður.
Þegar séra Helgi kenndi við Barnaskóla Hveragerðis var það eitt haust að ung stúlka, Ólína af nafni og nýútskrifuð úr Kennaraskólanum, var ráðin kennari í Hveragerði. Þá var verið að leggja rafmagn í hús í þorpinu. Séra Helgi kom á kennarastofuna og orti:
Mörg er fögur síld í sjó,
sú er þorskinn lokkar.
Lagði ei Drottinn líka Ó-
línu í skólann okkar?
Eitt sinn orti séra Helgi langt og skemmtilegt ljóðabréf til vinar síns. Lokaerindi þess er svona:
Ekki rénar andakt þín
eftir þennan lestur.
Hér er undir handskrift mín,
Helgi Sveinsson, prestur.
Þessa vísu kallaði séra Helgi Fjöllyndi:
Ástum sáði hann út í vind,
aðgát sjaldan kunni,
kyssti Léttúð, kraup hjá Synd,
kvæntist Refsingunni.
Ef menn kunna vísur eftir séra Helga væru þær vel þegnar því fleiri þættir gætu komið með vísum eftir þennan snilling.
Bændablaðið 30. jan. 2007
Mælt af munni fram
Einhverjir voru gerðir að sendiherrum í einn dag til að bæta eftir launin. Þá orti Hjálmar Freysteinsson:
Þolinmæði er þér í hag
ef þraukað getur rýjan mín,
sendiherra heilan dag,
hækka eftir launin þín.
Þó að hylji fætur föt
Hafsteinn Stefánsson var góður vísnasmiður. Eitt sinn á hagyrðingakvöldi var spurt var um kventískuna. Hafsteinn svaraði:
Þó að hylji fætur föt,
freistingin mig kvelur.
Þarna er betra kálfakjöt
en kaupfélagið selur.
Jói í Stapa bætti við:
Tískan þróast þétt og jafnt
af þekktu tækniliði,
en Evu klæðin eru samt
enn með sama sniði.
Engum er alls varnað
Friðrik Steingrímsson orti þessa vísu þar sem hann lætur Framsóknarflokksins getið:
Friðrik þrotinn þreki sest
þegar hungrið sverfur,
líkt og Framsókn fyrir rest
fölnar, deyr og hverfur.
Svar
Hreiðar Karlsson tók upp hanskann fyrir Framsókn og sagði:
Hefur á reiðum höndum svar,
hefur góða von um,
að frambjóðendur Framsóknar
fari að líkjast honum.
Prófkjör og peningar
Hjálmar Freysteinsson orti þessa limru sem á vel við það sem gengið hefur á í pólitísku flokkunum á síðustu mánuð um:
Í prófkjörspústrum og þrætum
án peninga verið ei gætum,
um það ríkir sátt,
en þetta er full hátt
verðlag á vonlausum sætum.
Nú er Guð að halla sér
Bjarni Ásgeirsson orti eitt sinn andsvar til Páls Kolka. Dagskrá gest gjafanna, Húnvetninga, hafði teygst langt fram á nótt vegna þess hve sunnanmenn komu seint og ekki vit í að stytta dagskrána. Í andsvari er m.a. þetta:
Langt á tímann liðið er,
lóan hætt að kvaka.
Nóttin faðmar nyrstu sker,
nú er Guð að halla sér
en Húnvetningar hald´ áfram að vaka.
Mátulegt á´ann
Kristján Bersi skrifaði:
Þegar ég heyrði í fréttum um afdrif Hjálmars Árnasonar í prófkjörinu á Suðurlandi komu upp í huga mér tvær vísur, önnur þeirra limra, hin með öðrum bragarhætti:
Hjálmar er fallinn frá.
Fyrir Guðna hann lá.
Hann er pólitískt dauður
plottelskur sauður.
Menn uppskera eins og þeir sá.
Hjálmar er núna farinn flatt.
Fólkið vill ekki sjá ´ann.
Og flest um þykir það vera satt
að þetta sé mátulegt á ´ann.
Guð er kannski kona
Hermann Jóhannesson segir að þetta sé gömul vísa:
Menn segja að Guð sé kannski kona.
Kenningu þeirri ég trúi glaður.
Hins vegar samt ég hlýt að vona
að hún sé nú ekki framsóknarmaður.
Bændablaðið 13. febr. 2007
Mælt af munni fram
Nokkur umræða varð á Leir á dögunum um Guðmund Árnason eða Gvend dúllara eins og hann var kallaður. Sigurður Sigurðarson sendi þetta inn:
Dúll var sérgrein Guðmundar Árnasonar frá Klasbarða í Landeyjum. Nokkrar upptökur eru til af dúlli. Engar upptökur eru til af dúlli hans sjálfs, heldur eftirhermur ýmissa manna eins og Ríkharðs Jónssonar, Hjálmars Lárussonar, Helga Pálssonar o.fl. Guðmundur orti nokkuð, m.a. þessa vísu um sjálfan sig:
Sjöunda júlí sagt er mér að sé
ég fæddur.
Nokkuð miklum gáfum gæddur,
en gat ei orðið vel upp fræddur.
Feginsfrétt
Í Fréttablaðinu var birt skoðanakönnun sem bendir til þess að Samfylkingin og Vinstri grænir geti náð hreinum meirihluta á þingi í sameiningu. Um það orti Kristján Bersi Ólafsson:
Þetta er mér feginsfrétt,
farið er kvíðanagið.
Úr kútnum hefur í könnun rétt
kaffibandalagið.
Rangur vatnsgangur
Sigrún Haraldsdóttir orti þegar hún heyrði frétt af manni sem brást ókvæða við þá er hann stóð frammi fyrir því að daman sem hann fór heim með hafði annað sköpulag en hann vænti:
Mig furðar lítt að fyrtist hann
og fljótt í burtu skryppi
því undir hennar fötum fann
falið karlmannstippi.
Friðrik Steingrímsson orti af sama tilefni:
Sumir vita ei hvað er hvað
né hvernig á að finna það,
og fljóð er aldrei fullkannað
fyrr en undir beltisstað.
Vasarnir tómir
Menn voru að leita höfundar að vísunni Margur ágirnist meira en þarf en án árangurs. Aftur á móti sendi Kristján Eiríksson þessa snilld inn á Leirinn:
Margur þekkir víst skrýtinn skarf,
skarf sem ágirnist meira en þarf,
þarf sá að vinna stuldar starf,
starf sem að hlaut í lyndisarf.
Vasarnir tómir seinast samt,
samt því að dauðinn skiptir jafnt,
jafnt hlýtur hver og skorinn skammt
skammt þegar hættir lífsins mjamt.
Allt ávaxtast
Það er mikill sannleikur í þessari ágætu vísu Hálfdans Ármanns Björnssonar:
Lífsins svo gengur gangurinn,
góðir sér afla vina,
ríkir ávaxta auðinn sinn,
öreigar fátæktina.
Flóttamannabúðir
Kristján Bersi orti þessa vísu fyrir skömmu og þarfnast hún varla nánari skýringa:
Framaþörfin er þung sem blý
og þingmenn af henni knúðir,
hjá frjálslyndum eru að flykkjast í
flóttamannabúðir.
,,Slow City“
Akureyrarstofa hefur viðrað þá hugmynd að gera Akureyri að ,,Slow city“ og af því tilefni orti Hjálmar Freysteinsson:
Ekkert ég afrekað fæ,
engum markmiðum næ
lífinu í
af því ég bý
í sérstökum ,,silabæ“.
Silabær er þýðing á ,,Slow city“.
Bændablaðið 27. febr. 2007
Mælt af munni fram
Það vakti að vonum mikla athygli þegar klámhópnum var vísað frá Radison SAS Hótel Sögu á dögunum og auðvitað fóru hagyrðingar í gang. Hreiðar Karlsson orti:
Bændurnir eru með ónot og hrekki
og afleiðing þess er sú
að klámhundafélagið kemur ekki.
Hvað gera bændur nú?
Og af sama tilefni orti Sigurður H. Snæbjörnsson:
Í siðferði er sig og hrun,
senn mun harðna glíman.
Forysta bænda bráðum mun
banna fengitímann.
Endurnýting
Hjálmar Freysteinsson orti um hræringar í Frjálslynda flokknum:
Frjálslyndir í flokkinn sinn
fólki safna.
Endurnýta úrganginn
sem aðrir hafna.
Fyrsta ferðin
Páll á Hjálmsstöðum mætti Einari Sæmundssyni á Hellisheiði er Páll var að koma úr kaupstaðarferð árið eftir að sett var bann á áfengisinnflutning. Páll heilsaði Einari svona:
Þetta er fyrsta ferðin mín
að fékk ég engan sopa.
Fyrir bjór og brennivín
ber ég hoffmannsdropa.
Hangikjötslærið
Steingrímur Baldvinsson í Nesi sendi vini sínum Agli Jónassyni á Húsavík hangikjötslæri og þessa vísu með:
Ég lýsi yfir og læt á blað
að lærið er á réttum stað
hjá þér, vinur, úr því að
ærin er hætt að nota það.
Egill þakkaði sendinguna með þessar vísu:
Á mér skartar lítillæti,
lífið bjart og fagurt er.
Efripart af afturfæti
öðlingshjartað sendi mér.
Meydómurinn
Þessi vísa Steingríms í Nesi þarfnast engrar skýringar:
Meydómurinn mesta þykir hnoss
á meðan hann er þetta kringum tvítugt.
En verður stundum þungur kvalakross
ef kemst hann nokkuð teljandiyfir þrítugt.
Fjórtán pönnukökur
Þegar minnst er á þá snillingana Egil Jónasson og Steingrím í Nesi verður líka að birta vísu eftir þriðja þingeyska snillinginn, Baldur á Ófeigsstöðum. Forsaga vísunnar er sú að Húsvíkingarnir Jónas Egilsson (Jónassonar) og Stefán E. Sigurðsson útvarpsvirki komu að Ófeigsstöðum. Höfðu þeir verið beðnir að koma með lúðu en hún fékkst ekki og komu þeir í staðinn með ýsu og steinbít. Þeir félagar þáðu kaffi og pönnukökur hjá Baldri. Hann kvaddi þá með þessari vísu:
Húsvíkinga að húsum bar,
höfðu fáar sprökur,
en fljótlega fóru niður þar
fjórtán pönnukökur.
Skógrækt
Hjálmar Freysteinsson orti þegar mest gekk á út af landraskinu í Heiðmörk og trjánum sem fundust í geymslugarði í Hafnarfirði:
Gunnar Birgis víst ég virði,
víða leggur hönd á plóg.
Í hrauninu í Hafnarfirði
hann er nú að rækta skóg.
Bændablaðið 13. mars 2007
Örn Arnarson
Að mínum dómi er Örn Arnarson í hópi okkar allra bestu ljóðskálda en hefur því miður alltaf verið vanmetinn eins og svo mörg ólangskólagengin skáld. Það er ekki það sama að vera góður hagyrðingur og gott ljóðskáld. Örn var hvort tveggja, eftir hann liggja margar snjallar stökur og skulum við nú skoða nokkrar þeirra. Þess má geta að hann skýrði aldrei frá tilurð vísnanna:
Bros og grátur eru í
ísamáti freðin.
Kuldahlátri hlæ ég því
hún er fátíð gleðin.
Úlfurinn étur sauðinn
Hræsni vex af hjálp og náð.
Hrælund þrífst við auðinn.
Örbirg stétt er auðvaldsbráð.
Úlfurinn étur sauðinn.
Dýrt er landið
Þetta er ein af kunnustu vísum Arnar:
Dýrt er landið Drottinn minn
dugi ekki minna
en vera allan aldur sinn
fyrir einni gröf af vinna.
Aulabárði er alltaf mál
Hrekkvís kyndir heiftarbál.
Hræsnin veður elginn.
Aulabárði er alltaf mál
orð að leggja í belginn.
Oft var svalt í förum
Mér varð allt að ís og snjó.
Oft var svalt í förum.
Ekki skaltu undrast þó
andi kalt úr svörum.
Legg ég upp á Leggjabrjót
Ei mun hraun og eggjagrjót
iljum sárum vægja.
Legg ég upp á Leggjabrjót.
Langt er nú til bæja.
Sá er ekkert skilur
Hávært tal er heimskra rök.
Hæst í tómu bylur.
Oft er viss í sinni sök
sá er ekkert skilur.
Vökina leggur bráðum
Herðir frost og byljablök.
Ber mig vetur ráðum.
Ævi mín er vörn í vök.
Vökina leggur bráðum.
Norðanbitra
Norðanbitran bleikir völl
blöðin titra á greinum,
hljóðnar sytra, hvítna fjöll
hrímkorn glitra á steinum.
Syngur klóin
Syngur klóin, kveður röng,
kyngi snjóar heyja þing,
klingir glóhærð kólguþröng
kringum mjóan súðbyrðing.
Dvínar glóð
Djöflar hljóða deyjandi.
Dvínar glóð í helvíti.
Blæs í hlóðir bölvandi
bræðimóður andskoti.
Aðra setti hljóða
Prédikaði presturinn
píslir vítisglóða.
Amen sagði andskotinn.
Aðra setti hljóða.
Þangað sækir refur ráð
Lýðurinn virðir lögin skráð
ljóst þó dæmin gjöri,
að þangað sækir refur ráð
sem rænir lambið fjöri.
Sýður á keipum
Það er við hæfi að ljúka þessum vísnapistli um Örn Arnarson með loka erindinu úr ljóðinu um Stjána bláa:
Horfi ég út á himin blána.
Hugur eygir glæsimynd.
Mér er sem ég sjái Stjána
sigla hvassan beitivind,
austur af sól og suður af mána
sýður á keipum himinlind.
Bændablaðið 27. mars 2007
Úr ýmsum áttum
Stefán Eggertsson sendi mér þennan skemmtilega pistil:
Snemma á sl. öld var á Skálum á Langanesi fiskimannaþorp, með árstíðabundinni umsetningu. Þar var verslun rekin af Jóni Guðmundssyni útgerðarmanni. Hólmsteinn Helgason frá Ásseli gerði út frá Gunnólfsvík, við þriðja mann. Hásetarnir voru Jónas bróðir hans og Sigurður Árnason, Raufarhöfn. Þetta úthald var eitthvað búið að koma við á Skálum og versla í búð Jóns bónda. Þegar þeir voru alfarnir þaðan, stóð eftirfarandi á skemmuþili málað skírum stöfum:
Rínarbáli safnar sér
syndum rjálar nærri.
Jón á Skálum öllum er
okursálum stærri.
Hólmsteinn sagði frá þessum kveðskap, gamall maður í útvarpsviðtali, og sagði háseta sína hafa staðið saman að vísnagerðinni sem vel getur staðist. Báðir sönnuðu þessir menn síðar hagmælsku sína. T.d. hafði Sigurður á Raufarhöfn fyrir sið að yrkja eina vísu á dag, samanber:
Strákarnir allir stunda sitt fag
og starfsöm er sérhver píka.
Þetta er vísa dagsins í dag
og dagsins á morgun líka.
Stefán sendi líka vísur eftir séra Helga Sveinsson í Hveragerði. Ég heyrði sögu af því er séra Helgi tók Kristján Einarsson frá Djúpalæk með sér í bíltúr niður Ölfusið og stoppaði hjá aðventistunum í Hlíðardalsskóla. Hitti þar fyrir skólastjórafrúna í útidyrum og heilsaði allvel en Kristján beið í bílnum og gerði vísu:
Lengi kyssti kennd við fjör
kempan listum búna.
Allt frá rist og upp á vör
aðventistafrúna.
Þessi vísa var endurgjald fyrir áður gerðar vísur frá prestinum:
Með svo kláran þroska og þrár
þekki ég sára fáa,
um hans brár og hökuhár
hjúpast áran bláa.
Jóhannes úr Kötlum kom þar að sem séra Helgi var að mála þakið rautt og orti:
Hvítþvo víst mun hjarta mitt
hirðirinn okkar góði.
Fyrst hann þannig þakið sitt
þvær úr lambsins blóði.
Séra Helgi svaraði:
Þig að fegra þýðir lítt
þú ert ljóti kallinn.
Nú er ekkert orðið hvítt
á þér nema skallinn.
Og að endingu þessi aldýra sem sögð er eftir Jóhannes úr Kötlum:
Maður flums er mjög svo drums
matinn brums að slumsa.
Lekur gums um höku hrums
hann er sumsé klumsa
Tilefni þessarar vísu var að skáldið kom inn í matstofu náttúrulækninganna og sá þar mann sem hann þekkti af flumbrugangi vera að eta káljafning.
Bændablaðið 17. apríl 2007
Mælt af munni fram
Þessi vísa er eftir Karl Sigtryggsson á Húsavík og birtist í Verkamanninum á Akureyri 1964. Hún er greinilega í fullu gildi enn:
Almenningur ekkert veit,
allt er á sandi kvikum,
af því fögur fyrirheit
fara á undan svikum.
Bændur rísa
Þegar Bændasamtökin ákváðu að klámhundar erlendir fengju ekki inni á Hótel Sögu orti Kristján Eiríksson:
Bændur rísa gegn berum gásum,
bændur vísa frá klæmnum lýð,
bændur úthýsa bláum rásum,
bændur aflýsa fengitíð.
Og Hreiðar Karlsson spurði af sama tilefni:
Bændurnir eru með ónot og hrekki
og afleiðing þess er sú,
að klámhundafélagið kemur ekki.
-Hvað gera bændur nú?
Nú má ekki nefna hrút
Kirkjuvörðurinn í Hallgrímskirkju, Karl Kristensen, orti líka af þessu tilefni:
Bændur henda öllum út,
ástar- þola ei -bríma.
Nú má ekki nefna hrút
nema á fengitíma.
Fækka hár
Hermann Jóhannesson telur með nokkurri vissu að þessi vísa sé eftir Ólaf Gunnarsson frá Gilsfjarðarmúla:
Fjölgar árum, fölna brár,
fækka hár um kollinn.
Samt er Nára-Faxi frár
og finnst hann klár í sollinn.
Reyktu og tyggðu ?
Þetta er auglýsing úr gömlu blaði og kennd ýmsum hagyrðingum:
Reyktu, tyggðu, taktu nef í,
tóbakið með sældar þef í.
Svo þig ekki komi kvef í
kauptu tóbakið hjá Leví.
Framboðsvísa
Kristján Bersi orti þessa kosningavísu:
Núna er allt að fyllast af flokkum,
í framboði önnur hver sála.
Þetta er eins og að hafa of margt af kokkum
sem allri matgleði brjála.
Minnir á hest
Þegar mest gekk á vegna jarðskemmda í Heiðmörk orti Óttar Einarsson um bæjarstjórann í Kópavogi:
Gunnar hefur holdin best,
harður aldrei þagði.
Minnir kannski meira á hest
en mann – í fljótu bragði!
Ort um andskotann
Eitthvað voru menn að yrkja um andskotann á Leirnum og sendi þá Símon Jón Jóhannsson þetta inn á Leir:
Í þessari umræðu um andskotann datt mér í hug vísa sem ég lærði sem barn. Hún mun vera um Hólmgeir þann sem var held ég tengdur mínu fólki – man ekki hvernig – og tengdafaðir Valda Bald. heildsala á Akureyri – fyrir þá sem muna eftir honum.
Allir þekkja andskotann,
einkanlega af tvöfeldninni.
Þeir eru líkir Hólmgeir og hann.
Hólmgeir er bara aðeins minni.
Bændablaðið 1. maí 2007
Guðrún Árnadóttir
Guðrún Árnadóttir frá Oddsstöðum í Lundarreykjadal í Borgarfirði, sem uppi var fram yfir miðja síðustu öld, var í hópi betri hagyrðinga þessa lands. Til eru eftir hana vísur sem eru með því allra besta sem gerist eins og þessi sem hún orti til mannsins síns þegar þau voru orðin gömul:
Bera urðum skin og skúr
skilnings þurrð og trega.
Þó hefur snurðum okkar úr
undist furðanlega.
Svona yrkja bara snillingar. notaði nær eingöngu hringhenduformið í vísum sínum eins og vísan hér á undan sýnir og þær sem á eftir fara. Næsta vísa heitir Við tækifæri:
Týnist gjarna gatan naum,
gleymist kjarni málsins:
Dalsins barn í borgarglaum
brestur varnir talsins.
Næstu tvær vísur nefnir Guðrún Stökur en ljóð og lausavísur eftir hana voru gefnar út í bók sem heitir Gengin spor og kom út árið 1949:
Gæftafá með gallað skip
geymd er þráin inni,
en geislum stráði og sást í svip
sól í návist þinni.
Skal það minna skulda til
skráð, þó finna kunni,
að beri kynning okkar yl
endurminningunni?
Á leið til Akraness heitir næsta vísa:
Faðmi þínum fell ég að,
framandi og einskis virði.
Engan vísan á ég stað
eina nótt í Borgarfirði.
Tvær næstu vísur kallar Guðrún bara Stökur:
Þegar fátt til yndis er
uni ég sátt að dreyma.
Hvarflar þrátt í muna mér
margt sem átti að gleyma.
Hugans myndir horfi á,
hjartans lindir streyma.
Mínar syndir sé ég þá,
sól og yndi geyma.
Alllangur bragur eftir Guðrúnu heitir Haust. Hann byrjar svona:
Skuggar lengjast, lækkar sól,
ljúfur genginn dagur.
Þeirra er engin eiga skjól
allur þrengist hagur.
Þegar Guðrún var orðin roskin fór hún í heimsókn til æskustöðvanna á Oddsstöðum. Þá var allt hennar fólk flutt í burtu og flest orðið breytt frá því hún var þar lítil stúlka. Hún orti þá brag sem heitir Heima og þessar tvær frábæru vísur er þar að finna:
Annað flest er orðið breytt,
öllu er best að gleyma.
Hugann festir aðeins eitt:
Eg er gestur heima.
Gamall bær þá fellur frá,
fegra þær umbætur.
Stöðvum kærum æsku á
augað hlær og grætur.
Bændablaðið 15. maí 2007
Páll Ólafsson
Það liggur við að það sé til skammar að hafa verið með vísnadálk hér í blaðinu árum saman án þess að taka sérstaklega fyrir vísur nestors íslenskra hagyrðinga, Páls Ólafssonar. En úr því skal nú bætt. Árið 1900 sá Jón Ólafsson, bróðir Páls, um útgáfu á ljóðum og lausavísum hans og komu þær út í tveimur bindum. Nefnast bækurnar Ljóðmæli I og II. Páll Ólafsson var fæddur í Seyðisfirði árið 1827, þannig að hann hefur verið orðinn 73ja ára þegar bækurnar komu út. Hér á eftir fara vísur úr Lausavísum II. Páll hefur verið orðinn gamall þegar hann orti þessa vísu sem ber heitið Klukknahljómur:
Hingað berst nú hljómur skær.
Heyri´eg nú, hvað klukkan slær;
dagleiðinni er dauðinn nær
í dag heldr en hann var í gær.
Síðasta athvarfið kallar hann þessa vísu:
Leita eg guðs í líknarskjól,
lúinn eftir daginn,
þegar ævi sígur sól
í svalbrjóstaðan æginn.
Vísur Páls til Ragnhildar síðari konu sinnar eru margar landsfrægar, eins og til að mynda þessi:
Eg vildi feginn vera strá
og visna í skónum þínum.
Því léttar gengirðu eflaust á
yfirsjónum mínum.
Sumir kalla þessa vísu fegurstu ástarvísu sem ort hefur verið á Íslandi. Næsta vísa er sennilega ekki jafn kunn en hún heitir Ragnhildur:
Ekki fyrir heimskan heim
höndum fór ég strengi Braga,
en að skemmta eyrum þeim
eg hef kveðið nótt og daga,
sem að aldrei öðru sinna
en ástahljómi kvæða minna.
Í brag sem heitir Kveðja yrkir Páll enn til konu sinnar:
Konan Páli kær svo er
komnum grafarbakkann á,
á himnum ekki sól hann sér
þó sé þar ekkert ský að sjá.
Læt ég fyrir ljósan dag
ljós um húsið skína,
ekki til að yrkja brag
eða kippa neinu´ í lag
heldur til að horfa´ á konu mína.
Hér kemur vísa úr ljóðabréfi sem Páll sendi Pétri Guðjohnsen á Vopnafirði:
Skuldirnar mig þungar þjá
en það er bót í máli,
að kútinn láta allir á
orðalaust hjá Páli.
Hestavísur Páls er margar landsfrægar enn í dag. Þessi hefur að vísu ekki heyrst oft en þarna yrkir hann um Gránu:
Léttum fótum lemur frón
lýstur grjótið sundur,
upp í móti eins og ljós (ljón)
æðir fljót sem tundur.
Og að lokum þessi snilld:
Ekki prestinn óttast þá
eg né hestastrákinn,
þegar sestur er eg á
allra besta fákinn.
Bændablaðið 29. maí 2007
Mælt af munni fram
Ragnar Ingi Aðalsteinsson spyr um höfund þessarar vísu:
Gakktu á skíðum gleðinnar
í grónum hlíðum lukkunnar.
Farðu á skautum farsældar
fram hjá brautum glötunar.
Kristján Bersi telur að þetta sé ein af þeim vísum sem gjarnan voru settar í minningabækur skólabarna um 1950.
Heiður heillar sveitar
Sigurður Sigurðarson spurði um höfund þessarar vísu á Leir og fékk svar að hún væri eftir Borgfirðinginn Jakob á Varmalæk.
Það myndi heiðri heillar sveitar bjarga,
hryggja fáa, en gleðja æði marga
og menninguna stórkostlega styrkja,
ef Sturla í Fossatúni hætti að yrkja.
Ný ríkisstjórn
Auðvitað tóku hagyrðingar til við að yrkja um nýja ríkisstjórn á ýmsan hátt. Kristján Bersi á þessa:
Boðaðrar stjórnar er beðið enn,
bráðum er látið vaða
og Bleikjustjórnin birtist senn
bæði til gagns og skaða.
Benedikt Jónsson orti:
Löngum reynist lánið valt,
en lukkan mætust.
Ingibjörg var þá eftir allt
allra stelpna sætust.
Kristján Bersi orti þessa vísu að loknum lestri á Reykjavíkurbréfi Moggans:
Sumum verður í hamsi heitt
og hatast við frama Ingibjargar.
En að henni finna má ekki neitt,
-Alveg sama hvað Styrmir þvargar.
Hjálmar Freysteinsson sagði:
Annað skemmtilegt í fréttum, sem féll auðvitað í skuggann, var að Frjálslyndir hefðu boðið gömlu stjórninni aðstoð sína:
Er þraukaði stjórn við þunga nauð
þrotið var afl og kraftur,
góðhjartaður Guðjón bauð
að gefa þeim sleggjuna aftur.
Kristbjörg heitir höfundur þessarar vísu sem birtist á Leir:
Nú var Framsóknarflokkurinn kvaddur
förinni lokið, sagan skráð,
nú er þar margur í nauðum staddur
nú þarf að stofna sendiráð.
Þessi spurning vaknaði hjá Hjálmari Freysteinssyni:
Spurningar þeirrar spyrja má
spekinga í eðlisfræði,
hvort ríkisstjórn mynda eigi á
alræmdu sprungusvæði.
Og hann bætir við:
Ég hef tekið eftir því að óvenjumikið kossaflens fylgir myndun þessarar stjórnar. Man ekki til að Halldór og Davíð hafi sést kyssast hér fyrrum þó ég efi ekki að þá hafi langað til þess. Ingibjörg hefur nú tilkynnt að kynjaskipting verði jöfn í ráðherraliði Samfylkingar.
Efalítið er til bóta,
engan vegin skaðað getur
að Ingibjörg noti kynjakóta
svo ,,kossastjórnin“ endist betur.
Séra Hjálmar Jónsson flutti Geir og flokksráði Sjálfstæðisflokksins þessa limru:
Þó að oft megi árangurs vona
og Ingibjörg Sólrún sé kona
og stjórnin sé klár
og kvitt næstu ár
þá kysstu´ekki konuna svona.
Bændablaðið 12. júní 2007
Af Agli Jónassyni
Skömmu eftir að Sveinn Björnsson var kjörinn fyrsti forseti Íslands sátu þeir saman í bakherbergi apóteksins á Húsavík Egill Jónasson og Helgi Hálfdanarson, sem þá var þar apótekari. Þeir voru að tala um hve orðið forseti væri gott og næði vel yfir það sem þyrfti. Helgi sagði að það væri verra með forsetafrúna, það vantaði titil á hana. Egill sagði eftir stutta umhugsun að það mætti vel kalla hana forsetningu. Í því kom viðskiptavinur inn í apótekið og Helgi varð að sinna honum en sagði um leið og hann fór fram: Þú yrkir um þetta Egil á meðan ég er frammi. Kona Sveins Björnssonar var dönsk og Egill orti:
Íslensk tunga þykir mikið þing
en þó er stundum vafi á hinu rétta,
fyrst að okkar aðal forsetning
má eiginlega kallast dönskusletta.
Meira eftir Egil
Þessa vísu orti Egill eftir að hann hafði lesið bókin Aldrei gleymist Austurland:
Á bókinni finnst mér flaustur
en furðu veldur þó mestri
að Austurland nær svo langt austur
að andlitið sést í vestri.
Einhverju sinni þáði Egill kaffisopa á vinnustað hjá Kristjáni Ólasyni og var það bæði svart og sykurlaust:
Ekki er bjart þitt ævihaust
augað skartar tári.
Kaffið svart og sykurlaust
svona er hart í ári.
Þegar Egill hafði lesið ljóðabókina Þrílæki eftir Kristján frá Djúpalæk þar sem Kristján birti í fyrsta sinn eftir sig atómljóð en Agli var mjög uppsigað við þau. Þá orti Egill:
Gengum landið lygn og beinn
leið á slóðum kunnum
djúpur lækur áður einn
orðinn að þremur grunnum.
Egill mætti einhverju sinni óvenju lega feitlaginni konu á förnum vegi. Varpaði hann þá þessari ferskeytlu til samferðamanna sinna:
Augun komast hæst að hné,
hærra er margs að vona.
Hvernig haldið þið kýrin sé
fyrst kálfarnir eru svona.
Þessa vísu orti Egill þegar þau hjónin eignuðust fyrsta ísskápinn:
Ég er gamall, það glöggt ég finn
og grár um höku og kinnar
og farinn að öfunda ísskapinn
af ástríki konu minnar.
Egill orti þetta að loknu hófi í tilefni sextugsafmælis hans:
Öllum þeim, er sæmdir sýndu
sextugum mér á ungri stund
sendu kveðjur, gáfu gjafir,
glöddu mig á alla lund,
þakka ég af heilu hjarta
hefi þyngst um 8 pund.
Bændablaðið 26. júní 2007
Mælt af munni fram
Hjálmar Freysteinsson gerir hér samanburð á höfuðborginni og Akureyri:
Höfuðborgin úr huga mér
hreint ekki farið getur.
Þar er menningin meiri en hér
og mávarnir sofa betur.
Byggðaáætlun
Kristjáni Bersa segist svo frá eftir að hafa hlustað á umræður á Alþingi í Sjónvarpinu:
Eftir hefðbundna upphitun með umræðum um störf þingsins og fundarstjórn forseta hófst umræða um dagskrármálið sjálft, sem að þessu sinni var byggðaáætlun. Þegar sú umræða var að fara af stað lagðist ég í svartagallsraus.
Um það hef ég illan grun
að öllu sé markvisst stefnt í hrun.
Héruðum landsins hnigna mun.
Það heitir víst Byggðaáætlun.
Bersinn heldur áfram og er greinilega ekki ánægður með prófkjörin:
Til kjörstaða er öllum ýtt
og ekki vitund gáð að hinu
að opin prófkjör eru títt
afskræming á lýðræðinu.
Glaðir Húsvíkingar
Hreiðar Karlsson kætist eins og fleiri Húsvíkingar yfir væntanlegu álveri og segir: Já, Húsvíkingar eru flestir glaðir núna og sjá bjarta framtíð fyrir sér. Þeir hafa líka fyrirmynd að miða við.
Skín á himni sólin senn
svo að Húsvíkingar
ætla að lifa eins og menn,
eða Hafnfirðingar!
Bið eftir álveri
Hjálmar Freysteinsson, Þingeyingur búsettur í Eyjafirði, segir að sér sé ekki skemmt:
Á Eyfirðingum oft er níðst
út af svona þessu og hinu,
en Húsvíkingum blessun býðst
að bíða eftir álverinu.
Minnisleysi
Ingi Steinar segist orðinn gamall og minnislaus og skýrir frá því á sinn hátt:
Eg er gamall adamssonur,
ákaflega skrýtinn þurs.
Mér finnst ljúft að mæna á konur,
man samt ekki vegna hvurs.
Mannsins eðli
Ósk Þorkelsdóttir er ekki ánægð með þessa vísu Inga Steinars og yrkir:
Mannsins gleði mýkir okkar lund.
Að meta kvæði er þjóðar besti siður.
En mastersgráða styrkir ei þá stund
er stoltið ykkar lafir máttlaust niður.
Skipin í höfninni
Ingi Steinar svaraði: Það er ekki skrýtið, Ósk, að karlmenn hugsi um þessa óvini sína á efri árum, minnisleysi, getuleysi og einbeitingarleysi, og yrki um þá. Mér þykir dálítið vænt um þessa vísu um einbeitingarleysið eða athyglisbrestinn eins og þetta kallast núna.
Á kvöldin er konurnar anga
fer karlana stundum að langa
að horfa í svip
á hugguleg skip
í höfninni á Grundartanga.
Melgrasskúfurinn harði
Þessi er eftir Egil Jónasson frá Húsavík:
Þegar æskan ástarfund
á í Vonarskarði,
verður strokin mjúkri mund
melgrasskúfurinn harði.
Bændablaðið 10. júlí 2007
Mælt af munni fram
Á Hagyrðingakvöldi, sem haldið var á Borgarfirði eystra í sumar, fór Hjálmar Freysteinsson með þetta kvæði um þann fræga hund á Akureyri, Lúkas:
Á Akureyri er ögurstund
og ógurlegur voði.
Íbúarnir harma hund
og huggun ekki í boði.
Mynd hans er í minnið fest,
miklum veldur harmi.
Hvar sem dindill dilla sést
drjúpa tár af hvarmi.
Merkilega margir fá
martröð allar nætur,
heyra í fjarska hundsins gá
og hrökklast þá á fætur.
Ástum slegið er á frest,
þó úti sólin skíni,
því sérhver snerting minnir mest
á mjúkt og loðið trýni.
Alla jaxla á ég bít,
ekkann helst það stansar.
Hverja hrúgu af hundaskít
hylja blóm og kransar.
Eflaust fegin þykist þið
en þyngir mína byrði
að nú er Lúkas lifnaður við
og ljóðið einskis virði.
Helgin umdeilda
Stefán Vilhjálmsson yrkir vegna helgarinnar umdeildu á Akureyri:
Ég býst í ,,ein með öllu“-slaginn,
ekki frítt ég skammist mín
því ekki viljum æsku í bæinn,
aðeins þroskuð fyllisvín.
Hjálmar Freysteinsson læknir á Akureyri bætti við:
Svo í bænum styttra staldri
til stórra bóta þætti mér,
að fólk sem er undir fimmtugs aldri
fengi ekki að tjalda hér.
Og þetta:
Veginn fram til góðs við gengum
með gáfulegum bönnum,
á hátíðinni ,,Ein með engum“
(utanbæjarmönnum).
Stefán kom svo með til gamans vísu eftir Örn Arnar:
Táli beita og tyllisýn
tóbakseitruð fyllisvín.
Hugur leitar því til þín,
þekka sveitastúlkan mín.
Árni skrokkur
Menn ræddu nokkuð á Leir um vísu með nafni einhvers Árna sem hafði viðurnefnið skrokkur, og voru ekki vissir um við hvaða Árna var átt. Kristján Eiríksson telur að Árni skrokkur hafi verið Árni frá Múla, samanber vísuna:
Árni skrokkur flokk úr flokk
flæmist, brokki tamur – á svig.
Þjóðólfs – hnokka þokka – rokk
þeytir nokkuð samur – við sig
Mannvitsbrekkusöngur
Hjálmar Freysteinsson orti þegar hugmyndinni um göng til Vestmannaeyja var kastað fyrir róða:
Stjórnvöld fá nú orð í eyra,
engin koma göng.
Mætti ég fá meira að heyra
af mannvitsbrekkusöng.
Berjaði mig og sláddi
Þorsteinn Markússon, bóndi Borgareyrum undir Eyjafjöllum, stakk þessari vísu að mér en sagðist ekki vita hver höfundur væri:
Fólsku mann ég fljúddi á
því flesta við ég ráddi
en bölvaður mér brekti þá,
berjaði mig og sláddi.
Bændablaðið 28. ágúst 2007
Mælt af munni fram
Ekki er úr vegi að birta nokkrar vísur eftir Rósberg G. Snædal sem var í hópi bestu hagyrðinga á Íslandi fyrr og síðar. Vísurnar er að finna á Vísnavef Skagfirðinga. Ólafur Jensson, læknir og forstöðumaður Blóðbankans, ritaði grein í dagblað 1972 og upplýsti þar að við blóðrannsóknir á Mývetningum hefði komið í ljós að fólk af Skútustaðaætt hefði aflöng blóðkorn og slíkt fyrirbæri fyndist ekki nema í úlföldum. Þá orti Rósberg G. Snædal:
Skútustaðaættin afrek metur
og aflöng blóðkorn þykir mest um vert.
Ólafur hefur öllum mönnum betur
úlfalda úr mýflugunni gert.
Þessi vísa er án efa ort með eftirsjá eftir glaum næturinnar:
Eyddi sorg í iðu glaums
úti á torgum sviðnum.
Spilaborgir bernskudraums
brunnu að morgni liðnum
Ekki er ólíklegt að næsta vísa sé ort í utanlandsför en af henni eru til fleiri en eitt afbrigði:
Geng ég um hin glæstu torg
girt með húsum nýjum.
Þó hef ég miklu betri borg
byggt úr tómum skýjum.
,,Feðranna frægð“
Baldur Baldvinsson á Ófeigsstöðum fór eitt sinn í bændaför til útlanda. Eftir að heim var komið sagði hann frá ferðinni á samkomu á Húsavík og greindi þar m.a. frá því að í borg einni hefði hann séð fáklæddar gínur standa fyrir innan glugga, en sem hann virti þær fyrir sér tók hann eftir því að ein þeirra hreyfði stórutána. Meðal samkomugesta var Egill Jónasson hagyrðingur og fornvinur Baldurs og varð frásögn Baldurs honum tilefni að eftirfarandi vísu með aðstoð Jónasar Hallgrímssonar:
Baldur vék burtu með hægð,
blómrós er hreyfði tá.
,,Svona er feðranna frægð,
fallin í gleymsku og dá.“
Aflþynnulykt
Hjálmar Freysteinsson sagðist hafa farið út að skokka og þóst þá finna gamalkunnan þef sem hann hélt að væri úr sögunni:
Af leiðinda fýlu var loftið þykkt
þó lítið eitt hafgolan blési.
Ætli þetta sé aflþynnulykt
utan frá Krossanesi?
Kveðast á við Guð
Á dögunum var haldin merkileg messa í Úthlíðarkirkju. Þar predikaði séra Hjálmar Jónsson dómkirkjuprestur og var ræðan öll í vísum og ljóðum. Þegar Hreiðar Karlsson á Húsavík frétti af fyrirætluninni varð hann kátur og orti:
Mun þar verða mikið stuð,
mætast kempur slyngar.
Kveðast eiga á við Guð
ýmsir hagyrðingar.
Stakan góða
Ingólfur Ómar Ármannsson sendi inn þessa vísu:
Eyðir drunga, eflir mál,
ekki er þörf að kvarta.
Stakan góða göfgar sál,
gleður mannsins hjarta.
Bændablaðið 11. sept. 2007
Mælt af munni fram
Flestir muna eflaust eftir þeim miklu deilum sem urðu milli skólameistara og nokkurra kennara við Menntaskólann á Ísafirði hér um árið. Svo fór að Ólína Þorvarðardóttir lét af starfi skólameistara en Ingibjörg Guðmundsdóttir var sett í hennar stað. Mun Friðrik Dagur Arnarson frá Skútustöðum þá hafa ort eftirfarandi vísu:
Ingibjörg er orðin skól
ameistari fyrir vestan sett.
Naumast verður hún eins og Ól
ína ef ég þekki´ana rétt.
Steypan
Jón Ingvar Jónsson orti um eigin skáldskap:
Flestum ljóð mín finnast klén,
fáir við þeim gleypa.
Þó er formið ágætt en
innihaldið steypa.
Herinn kallaður heim
Davíð Hjálmar Haraldsson orti þegar íslenski ,,herinn“ var kallaður heim frá Írak og ættu jafnvel þingmenn Framsóknarflokksins að skilja skensið:
Burt úr Írak flugvél fer
með fret og læti.
Allur kemur okkar her
í einu sæti.
Veislan mikla
Hagyrðingamót mikið, og veisla á eftir, var haldið á Blönduósi fyrir nokkru. Ármann Þorgrímsson orti að lokinni veislunni:
Öll til sóma veislan var,
verður lengi í minni.
Konur báru af körlum þar
í kvæðamennsku sinni.
Öðru þó ég einnig hrósi
einu seint ég gleymi.
Á börunum á Blönduósi
er besta vatn í heimi.
Að upplifa Guð
Ólafur Halldórsson sendi þessa ágætu ádrepu inn á Leir fyrir nokkru:
Á sunnudagsmorgni fyrir skömmu heyrði ég prest, að því er mér virtist unga konu, tala um nauðsyn þess að fræða börn í undirbúningi fermingar um messusiði, það er að segja um guðsþjónustu kirkjunnar og þætti hennar, eins og þeim málum er háttað núna. Ég hef ekkert við það að athuga. En lokaorð þessara hugleiðinga prestsins þóttu mér athyglisverð, sem sagt að árangur þessarar fræðslu (ef ég man rétt) yrði að börnin „upplifðu guð gegnum trúna“. Þar af spratt þetta leirhnoð:
Þótt trúin sé götótt og gisin og máð
þá gætir þess prestur einn núna
að æskunni hlotnist sú einstaka náð
að „upplifa guð gegnum trúna.“
Það er aldeilis munur fyrir Íslendinga að hafa einhverja nasasjón af dönsku þegar þeir þurfa að koma fyrir sig orði í fjölmiðlum.“
Eyðilagði daginn
Í sumar kom Friðrik Steingrímsson, vinur Jóhannesar Sigfússonar á Gunnarsstöðum, í heimsókn til hans og þeir fóru á sjó saman. Friðrik heimsækir stundum Jóhannes á sumrin og fer þá á sjó með honum. Þeir félagar voru allan daginn úti og fiskuðu vel. Þá fór Friðrik að tala um það að hann væri alveg búinn að fara með daginn í þetta. Þá sagði Jóhannes:
Sólin skein á sund og vog,
sýndist allt í haginn
en þá kom Friðrik óvænt og
eyðilagði daginn.
Bændablaðið 25. sept. 2007
Mælt af munni fram
Páll Jónsson í Hlíð hefur gefið út litla en fallega bók með 150 limrum um fugla. Ein af fyrstu limrunum í bókinni heitir Hvar eru fuglar? og hljóðar svo:
Þeir sungu um síðkvöldin hlý
en svo voru farnir og því
ég þyngist í spori
en veit þó að vori
í varpa þeir birtast á ný
Síðasta limran í bókinni heitir Ráðgjöf og er svona:
Það kom til mín eldgömul ugla
sem eflaust er gáfuðust fugla,
leit á mig og þagði –
en loks þó hún sagði:
,,Æ, hættu nú ræfill að rugla.?
Árni skrokkur
Anna Margrét Sigurðardóttir í Saurbæ á Kjalarnesi hringdi og flutti okkur vísu sem er um Árna skrokk sem fjallað var um í vísnadálknum fyrir skömmu. Fóstri Margrétar, sem var fæddur árið 1879, fór oft með vísuna sem hljóðar svo:
Árni skrokkur úti í Vík
ætlar að taka heima.
Fylgir honum flekkótt tík
og fimmtíu kettir breima.
Heimsins ljósið
Steindór Andersen orti eitt sinn skömmu fyrir jól:
Heimsins ljósið lagt var í
lága jötu.
Íslendingar útaf því
eta skötu.
Auður og dramb
Húnvetningurinn Jón S. Bergmann var mjög vel hagmæltur, en drykkfelldur og einstæðingur, eftir því sem fram kemur í kvæðum hans. Beinskeyttur og meinlegur gat hann verið:
Auður, dramb og falleg föt
fyrst af öllu þérist,
og menn, sem hafa mör og kjöt
meira, en almennt gerist.
Ástin blind
Jón orti líka eina af fegurstu ástavísum sem til eru á íslensku:
Ástin blind er lífsins lind,
leiftur skyndi vega.
Hún er mynd af sælu og synd
samræmd yndisleg.
Lýtalaus vísa
Fróðir menn segja að hér fari á eftir lýtalaus vísa undir afdráttarhætti eftir Jóhannes úr Kötlum. Á henni sé hvorki blettur né hrukka.
Drósir ganga, dreyrinn niðar,
drjúpa skúrir.
Rósir anga, reyrinn iðar,
rjúpa kúrir.
Kvenmannsleysi er ólæknandi
Læknirinn Hjálmar Freysteinsson orti:
Mörgum ég bæti kröm og kvíða
en kröfunum takmörk set.
Þá sem af kvenmannsleysi líða
læknað ég ekki get.
Bændablaðið 9. okt. 2007
Nokkrar perlur
Sigurður Sigurðarson dýralæknir sendir oft inn á Leir perlur eins og þessar sögur og vísur sem ortar eru undir hakabrag.
Maður var kallaður Siggi kaggi. Hann var vinnumaður hjá síra Eggert á Breiðabólstað í Fljótshlíð. Líklega hefur Eggert ýtt undir kveðskapartilraunir hans. Hann bað Sigga um að yrkja um kynbótahrút, sem hann hafði fengið og var stoltur af. Siggi hafði aðra skoðun á hrútnum en eigandinn og yrkir um hrútinn:
Illa líst mér á þann hrút,
allvel þótt hann dafni.
Dregur annað augað í pung
og glennir svo upp kjaftinn.
Siggi kaggi orti svo um Þríhyrning, sem er ofan byggðar í Fljótshlíð:
Þríhyrningur þrekinn og blár,
er hann foldu ofar,
en hærra var hann í himnakór,
þegar hann skapaði lönd og sjó.
Heimir Pálsson bætti við vísum og lagði fram spurningu í lokin:
Í Mývatnssveit var snillingur á dögum um aldamótin 1900 og eitthvað síðar og hét Salómon Pétursson eða Sali Péturs. Hann orti listaverk eins og þetta:
Stóð ég á klett og horfði yfir klett,
sá ég hvar ærnar dreifðu sér þétt.
Þá flaug það í hug minn, og það er nú rétt,
að þetta væri sú léttasta stétt.
Í Reykjadal var Guðmundur í Narfastaðaseli. Hann orti m.a.:
Gamla Grána sperrir sig,
henni ferst það ekki,
hún er að verða ellihnig,
aumingja kerlingarhróið.
Í Köldukinn var Jónas Friðmundsson og ég veit að Valdimar Gunnarsson frá Bringu hefur safnað og sinnt kveðskap hans. Jónas orti m.a. þessa fallegu vísu:
Þjónaði ég með trú og tryggð
öllu þessu fólki.
Enginn hafði á mér andstyggð
frekar en góðum tólki.
Það má bæta við þessari vísu eftir Jónas.
Ekki er ég ennþá vitlaus
en aðrir virðast, hér um kring,
hafa tapað eða misst haus
og trúa mest á sálfræðing.
Í Skagafirði var Jón boli, sem var sannur snillingur og orti m.a.:
Vetur, sumar, vor og haust
vil ég draga ýsur.
Það er ekki vandalaust
að yrkja góða bögu.
Og nú kemur spurningin: Hvað kunnið þið um önnur skáld en þessi? Ég á kvæðabók Guðmundar, held ég hafi heyrt að einhver Mývetningur væri að safna Sala Péturs. Finnst ykkur ekki eins og mér að það sé brýnt að halda þessum eldfasta leir saman?
Bændablaðið 23. okt. 2007
Júdas
Þegar mest gekk á við meirihlutaskiptin í Reykjavík var mörgum brigslað um svik. Þá orti Pétur Stefánsson:
Hvar sem bjóðast völd og veraldarauður,
vatn í munninn svikahrappur fær.
Jeg sem hélt að Júdas væri dauður
og jarðaður í Austurlöndum nær.
Villi ekki listann las
Og menn héldu áfram að yrkja um þetta mál. Hjálmar Freysteinsson sagði:
Forðast vildi þref og þras
-þessu trúi ég á´ann-
Villi ekki listann las
og langaði ekki að sjá´ann.
Og Hreiðar Karlsson bætti við:
Vilhjálmur gerði en vildi ekki,
Vilhjálmur heyrði og skildi ekki.
Vilhjálmur vissi en sá ekki,
Vilhjálmur ræður, en má ekki.
Kristján Eiríksson sendi þetta inn á Leirinn:
Það er náttúrlega fjallgrimm vissa fyrir því að menn sem hafa góðan kauprétt vinna bæði betur og meira en kaupréttarleysingjar og því sting ég upp á að við einkavæðum Leirinn eða höfum hann að minnsta kosti og fengi hver limur kauprétt eftir því hversu Þórir Leir gætir hefði á honum mikla velþóknun. Þá yrðu allir ánægðir og
við efalaust myndum yrkja betur
og öllu meir og kvæðum ódauðleg kvæði í vetur
með kauprétt á Leir.
Nagladekkin
Pétur Stefánsson er líka við öllu búinn á hausti:
Nú er hann genginn í norðantrekk,
nú blæs hann kaldur um móa.
Nú er ég kominn á nagladekk;
nú má hann fara að snjóa.
Uppi á vísdóms efsta tindi
Guðbrandur Þorkell Guðbrandsson spurði á Leir hvort menn vissu eftir hvern þessi vísa væri; sig grunaði að hún væri þingeysk. Ég held það líka og að hún sé eftir Egil Jónasson en er þó ekki viss:
Uppi á vísdóms efsta tindi
utan í sína tíu fingur,
sjáirðu mann á móti vindi
míga, þá er það verkfræðingur.
Þeir efalausu
Stefán Vilhjálmsson spurði um eftirfarandi vísu eitt sinn á Leir. Hreiðar Karlsson svaraði og sagði vísuna eftir Kristján Ólason á Húsavík og að hún hefði birst í bókinni hans, Ferhendu, á sínum tíma. Kristján var úr Kelduhverfi, bróðir Árna Óla.
Aðdáun og undrun hafa
aukið hjá mér jafnt og þétt
þeir sem aldrei eru í vafa
og alltaf vita, hvað er rétt.
Bændablaðið 6. nóv. 2007
Mælt af munni fram
Ekki var við öðru að búast en að hagyrðingar gripu tækifærið og segðu álit sitt á verðstríði stórmarkaðanna sem staðið hefur yfir í haust. Pétur Stefánsson orti:
Sá sem fáa aura á
að því gjarnan hyggi;
í versluninni velja má
verðkönnunarhryggi.
Kristján Eiríksson orti: ,,Og jafnvel stórskuldarar geta gert sér gott í munni í sláturtíðinni.“
Sá sem ber hér öxlum á
okurlánaþunga
í versluninni velja má
verðkönnunarpunga.
Svo kom hann með afbrigði:
Sá sem fáa aura á
eygir tækifæri
í versluninni velur þá
verðkönnunarlæri.
Stefán Vilhjálmsson bað fólk að gleyma ekki súpukjötinu:
Sá sem fáa aura á
ætti að skoða það,
vel að gá og vísast fá
verðkönnunarspað.
Hjálmar Freysteinsson orti um sérstakar kjúklingabringur:
Sá sem fáa aura á
ætti að gerast slyngur.
Viljirðu spara veldu þá
verðkönnunarbringur.
Hreiðar Karlsson sagði:
,,Nú er komin ný tegund af kjöti á markaðinn, sem vekur mikinn áhuga fréttamanna.,,
Segðu þegar frá sönnunum,
sjáirðu nokkurn vott um
kjöt sem er haft í könnunum,
en hvergi að finna í pottum.
Eftir góða gleðistund
Pétur Stefánsson orti þessa skemmtilegu vísu:
Brennivínið léttir lund,
lagar ímynd hrjáða.
Eftir góða gleðistund,
geng ég sæll til náða.
Sigmundur Ben. spurði þá Pétur:
Þegar lífsins sólarsýn
sérð í hæðum standa,
ertu þá með eðalvín
eða bara landa?
Safnað hef ég aldrei auð
Emil Petersen hefur ekki verið hæst ánægður þegar hann orti þessa frábæru vísu:
Safnað hef ég aldrei auð
unnið þreyttum höndum.
Drottinn hefur daglegt brauð
dregið við mig stundum.
Lífsbaga
Kristján Ólason var mjög góður hagyrðingur en það fór minna fyrir honum sem slíkum en mörgum öðrum. Á efri árum orti hann þessa vísu:
Kólnar ævi, komið haust,
kalla ég nauðsyn brýna
að geta botnað lýtalaust
lífsböguna sína.
Ákall
Þessa vísu Hjartar Gíslasonar má sannarlega nefna ákall:
Drottin eins og barn ég bað
um betri og hlýrri klæði,
betra fólk og betri stað
betra rúm og fæði.
Síðan bætti hann við:
Árangur var ekki stór
ei mér bættust flíkur.
Himnafaðirinn heyrnasljór
var hreppsstjóranum líkur.
Bændablaðið 20. nóv. 2007
Mælt af munni fram
Það má segja að þessi vísa Hjálmars Freysteinssonar eigi vel við haustið og byrjun vetrar hér í Reykjavík:
Þjóðin orðin þykist rík
þó skal meira græða.
Rigninguna í Reykjavík
er rétt að einkavæða.
Hélt svo aftur heim til sín
Jóhanna Pálmadóttir tók tíma bundið sæti á Alþingi sl. vetur. Þá rifjaðist upp vísa sem ort var um afa hennar Jón Pálmason á Akri sem sat á þingi 1933-1959 og eitt sinn við hlið Bjarna Ásgeirssonar. Þar kom að Jón færði sig um set frá Bjarna sem orti þá:
Hann flutti yfir fjöll til mín
í félag drottins barna,
en hélt svo aftur heim til sín
-helvítið að tarna.
Hvíldinni feginn
Séra Hjálmar Jónsson setti þessa vísu eitt sinn á Leir og taldi hana vera eftir Kristján Ólason á Húsavík:
Margur í einfeldni sinni er sæll
og sveimar í ráðleysi veginn.
Hver sem til lengdar er kaupfélagsþræll
mun hvíldinni að síðustu feginn.
Fullmörg há
Eitt sinn birtist þessi vísa á Leir:
Eyþóri hér yfirsást
er hann sár að vonum.
Eins og hetja hann við brást.
Það hlakkar í hræfuglonum.
Þá orti Hermann Jóhannesson:
Eitt af því sem aldrei má
er að sóa og bruðla.
Þarna finnst mér fullmörg há
farið hafi í stuðla.
Stærsti vandinn
Það er nokkuð til í þessari ágætu vísu Hreiðars Karlssonar:
Það er eins og æði marga grunar,
enda hægt að finna dæmi nóg.
Allra stærstur vandi velmegunar
verður sá að koma henni í lóg.
Að biðja fyrir sér
Bjarni frá Gröf, var viðstaddur fermingu á Akureyri. Þar var einnig kona sem var í afar flegnum kjól. Bjarni orti:
Í kirkjuna ég kom og sá
konu sem var nærri ber.
Það munaði ekki miklu þá
að maður bæði fyrir sér.
Var svo feginn eftir á
Svo er hér loksins vísa sem gott er að hafa í huga í orðaskaki. Sigurður Sigurðarson sendi hana á Leir og segir vísuna eftir Steinunni Jakobínu Guðmundsdóttur í Miðgarði í Saurbæ, Dölum, fóstru Steins Steinarrs:
Fann ég eigi orðin þá,
er ég segja vildi.
Var þó fegin eftir á
að ég þegja skyldi.
Bændablaðið 4. des. 2007
Mælt af munni fram
Mig rámar í að hafa birt þessa vísu áður hér í þáttunum en það gerir þá ekkert til hún er svo góð að hún á skilið að birtast aftur:
Hún er slík að sveinninn sá,
sem að nýtur Fríðar,
hann á enga heimtingu á
himnaríki síðar.
Kveðist á
Það er með þessar vísur eins og þá á undan; það má vera að þær hafi birst hér áður en þær eru líka svo góðar að þær eiga endurbirtingu skilið. Þær voru ortar eitt sinn á hagyrðingakvöldi á Akureyri og það voru þeir Jóhannes Sigfússon á Gunnarsstöðum og Friðrik Steingrímsson í Mývatnssveit sem ortu um danska konu sem varð 120 ára og þakkaði þennan háa aldur því að hafa aldrei drukkið áfengi, aldrei reykt og aldrei stundað kynlíf. Jóhannes orti:
Þetta er orðinn aldur hár,
enn er hún samt að tifa.
En til hvers var hún öll þessi ár
eiginlega að lifa?
Friðrik hafði skýringu:
Allir verða eitthvert sinn
Amorskalli að hlýða.
Hún er ennþá, auminginn,
eftir því að bíða.
Þá sagði Jóhannes:
Náttúran er söm við sig.
Svona lífið tíðum gengur.
Ef sú gamla þekkti þig
þyrfti hún ekki að bíða lengur.
Friðrik átti lokaorðið:
Skyldi hún enda aldur sinn
engum manni náin,
og missa að lokum meydóminn
hjá manninum með ljáinn.
Sýndarvarnir
Þessa vísu orti Hjálmar Freysteinsson þegar pappalöggur áttu að sjá um umferðareftirlit á Reykjanesbrautinni:
Eiginleika löggunnar
lengi þekkt ég hefi,
margan vissi ég þunnan þar
sem þó var ekki úr bréfi.
Svo kom umræðan um ,,sýnilegar“ varnir þegar Bandaríkjaher var að fara heim og þá datt Hjálmari lausn í hug:
Eftir að Kanar eru farnir
ætti að vera hægt að láta
sjá um okkar sýndarvarnir
sérhannaða pappadáta.
Bændablaðið 18. des. 2007